Ngày 12 tháng 5 năm 2025, tại Hội trường Phao-lô VI ở Vatican, Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV, vị giáo hoàng đầu tiên người Mỹ, đã có bài phát biểu quan trọng gửi đến các đại diện truyền thông toàn cầu.^[1] Được bầu chọn vào ngày 8 tháng 5 năm 2025, sau cái chết của Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô vào ngày 21 tháng 4 năm 2025, Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV đã kêu gọi một mô hình truyền thông mới – một mô hình không chỉ truyền tải thông tin mà còn xây dựng hòa bình, bảo vệ sự thật, và đối mặt với những thách thức của thời đại, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI).^[2] Bài phát biểu của ngài không chỉ là lời tri ân đến các nhà báo mà còn là lời mời gọi hành động, nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc định hình một thế giới công bằng và nhân văn hơn.

1- Truyền thông: Nền tảng của Hòa bình

Trích dẫn lời Chúa Giê-su trong Bài Giảng Trên Núi, “Phúc thay ai xây dựng hòa bình” (Mt 5,9), Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV nhấn mạnh rằng hòa bình bắt đầu từ cách chúng ta truyền thông.^[3] Ngài kêu gọi các nhà báo tránh “cuộc chiến của lời nói và hình ảnh” và từ chối “mô hình chiến tranh” trong truyền thông. Theo ngài, truyền thông không nên tìm kiếm sự đồng thuận bằng mọi giá hay sử dụng ngôn ngữ hung hăng, mà cần gắn liền với tình yêu và sự thật. Ngài nói: “Hòa bình bắt đầu với mỗi một người chúng ta: trong cách chúng ta nhìn người khác, lắng nghe người khác và nói về người khác”.^[4] Lời kêu gọi này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh toàn cầu, nơi các cuộc xung đột và phân cực gia tăng, đòi hỏi một cách tiếp cận truyền thông có trách nhiệm và nhân văn.

2- Tự do báo chí: Bảo vệ sự thật và phẩm giá

Một điểm nhấn quan trọng trong bài phát biểu là sự liên đới của Giáo Hội với các nhà báo bị giam cầm vì tìm kiếm sự thật. Đức Giáo Hoàng kêu gọi trả tự do cho họ, nhấn mạnh rằng “chỉ những ai được thông tin mới có thể đưa ra những lựa chọn tự do”.^[5] Ngài ca ngợi sự can đảm của những nhà báo báo cáo về chiến tranh, thậm chí phải trả giá bằng mạng sống, như những người bảo vệ phẩm giá, công lý, và quyền được thông tin. Điều này phản ánh thực trạng đáng lo ngại, với hơn 320 nhà báo bị giam cầm trên toàn cầu vào cuối năm 2023, chủ yếu ở Trung Quốc, Israel, và Myanmar, theo báo cáo của Ủy ban Bảo vệ Nhà báo.^[6] Lời kêu gọi của Đức Giáo Hoàng không chỉ là một tuyên bố tôn giáo mà còn là một thách thức đối với lương tâm của cộng đồng quốc tế, nhấn mạnh tự do báo chí như một quyền cơ bản của con người.

3- Trách nhiệm với công nghệ: Tầm nhìn về trí tuệ nhân tạo

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV đã đề cập đến trí tuệ nhân tạo (AI), nhấn mạnh tiềm năng to lớn của nó nhưng cũng kêu gọi sử dụng có trách nhiệm. Ngài nói: “Tôi đặc biệt nghĩ đến trí tuệ nhân tạo, với tiềm năng to lớn của nó, nhưng cần có trách nhiệm và sự phân định để đảm bảo rằng nó có thể được sử dụng vì lợi ích của tất cả, để nó có thể mang lại lợi ích cho toàn thể nhân loại”.^[7] Lời kêu gọi này phù hợp với các xu hướng năm 2025, khi AI đang được tích hợp vào nhiều lĩnh vực, từ quốc phòng đến truyền thông, nhưng cũng đặt ra các câu hỏi về đạo đức và công bằng.^[8] Đức Giáo Hoàng nhấn mạnh rằng trách nhiệm này không chỉ thuộc về các nhà phát triển công nghệ mà là của mọi người, tùy theo vai trò và độ tuổi của họ trong xã hội.

4- Giáo hội và thời đại: Hiệp nhất trong đa dạng

Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV cảm ơn các nhà báo vì đã ghi lại sự đa dạng và thống nhất của Giáo Hội trong các sự kiện gần đây, bao gồm Tuần Thánh, lễ tang Đức Cố Giáo Hoàng Phan-xi-cô, và Mật Nghị Bầu Giáo Hoàng. Ngài nói: “Các bạn đã ở Rô-ma trong vài tuần qua để đưa tin về Giáo Hội, sự đa dạng của Giáo Hội và đồng thời sự hiệp nhất của Giáo Hội”^[9] Ngài trích dẫn Thánh Âu-tinh, “Chúng ta hãy sống tốt, và thời đại sẽ tốt. Chúng ta chính là thời đại”, để nhấn mạnh rằng Giáo Hội phải đối mặt với những thách thức của thời đại, và truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc vượt qua các định kiến và lối mòn.^[10] Lời nhận xét này phản ánh tầm nhìn của một vị giáo hoàng tiến bộ, sẵn sàng dẫn dắt Giáo Hội trong một thế giới đầy biến động.

5- Lời kêu gọi hành động: Truyền thông vì hòa bình

Kết thúc bài phát biểu, Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV lặp lại thông điệp của Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô trong Ngày Thế Giới Truyền Thông Xã Hội năm 2025, kêu gọi “giải trang” truyền thông khỏi định kiến, oán giận, cuồng tín và hận thù. Ngài nói: “Chúng ta không cần truyền thông ồn ào, mạnh mẽ, mà là truyền thông có khả năng lắng nghe và thu thập tiếng nói của những người yếu thế không có tiếng nói”.^[11] Ngài khuyến khích các nhà báo chọn con đường truyền thông vì hòa bình, đặc biệt khi đưa tin về xung đột, bất công, và nghèo đói. Lời kêu gọi này không chỉ là một lời mời mang tính tôn giáo mà còn là một chiến lược thực tiễn để xây dựng một thế giới công bằng hơn, nơi truyền thông trở thành cầu nối thay vì rào cản.

6- Kết luận

Bài phát biểu của Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIV là một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng truyền thông không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là phương tiện để xây dựng hòa bình, bảo vệ sự thật, và thúc đẩy phẩm giá con người. Bằng cách kêu gọi tự do báo chí, sử dụng công nghệ có trách nhiệm, và truyền thông với tình yêu và sự thật, ngài đã đặt ra một tầm nhìn rõ ràng cho vai trò của truyền thông trong thế kỷ 21. Trong một thế giới đầy thách thức, thông điệp của ngài là một lời mời gọi tất cả chúng ta – từ nhà báo đến công dân bình thường – hành động vì một tương lai hòa bình và công bằng hơn.

Lm. Micae Rua Trần Phạm Hoàng Gia Thi, SDB

______________________

[1] Vatican News, “Pope Leo XIV Meets with Media Professionals”, May 12, 2025, https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-05/pope-leo-xiv-media-professionals-audience-conclave.html.
[2] Reuters, “Prevost Surprises as First US Pope, Takes Name Leo XIV”, May 8, 2025, https://www.reuters.com/world/europe/cardinals-set-second-day-conclave-elect-new-pope-2025-05-08/.
[3] Pope Leo XIV, “Address to Representatives of the Media,” Vatican, May 12, 2025, https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/speeches/2025/may/documents/20250512-media.html.
[4] Ibid.
[5] Ibid.
[6] Committee to Protect Journalists, “Journalist Jailings Near Record High in 2024 as Crackdown on Press Freedom Grows,” January 2025, https://cpj.org/2025/01/journalist-jailings-near-record-high-in-2024-as-crackdown-on-press-freedom-grows/.
[7] Pope Leo XIV, “Address to Representatives of the Media”.
[8] MIT Technology Review, “What’s Next for AI in 2025,” January 8, 2025, https://www.technologyreview.com/2025/01/08/1109188/whats-next-for-ai-in-2025/.
[9] Pope Leo XIV, “Address to Representatives of the Media”.
[10] Ibid.
[11] Ibid.